هواساز بتن چیست؟

هواساز بتن چیست؟

افزودنی هواساز بتن (Air-Entraining Admixture) یکی از افزودنی های شیمیایی موثر بر دوام بتن است که با ایجاد حباب های بسیار ریز و پایدار هوا در خمیر سیمان، مقاومت بتن را در برابر چرخه های یخ زدگی و ذوب افزایش می دهد.

استفاده از این افزودنی به ویژه در روسازی های بتنی، پل ها، قطعات پیش ساخته و سازه هایی که در معرض رطوبت، یخ زدگی و نمک های یخ زدا قرار دارند، اهمیت دارد.

با این حال، عملکرد هواساز فقط به ایجاد حباب محدود نمی شود. مقدار هوای بتن، اندازه و فاصله حباب ها، مشخصات مصالح و شرایط اجرا تعیین می کنند که این افزودنی تا چه اندازه در افزایش دوام سازه موثر باشد.

در این مقاله از عامر بتن، عملکرد افزودنی هواساز، مزایا و محدودیت ها، مقدار هوای مناسب، روش تعیین دوز مصرف و استانداردهای کنترل کیفیت آن را از دیدگاه مهندسی بتن بررسی می کنیم.

افزودنی هواساز بتن چیست و چگونه عمل می کند؟

هواساز بتن نوعی افزودنی شیمیایی است که معمولا از ترکیبات فعال سطحی یا سورفکتانت ها تشکیل می شود. این ترکیبات با تاثیر بر کشش سطحی و پایداری مرز آب و هوا، تشکیل و تثبیت حباب های میکروسکوپی را هنگام اختلاط بتن تسهیل می کنند.

این حباب ها در خمیر سیمان تازه توزیع می شوند و پس از سخت شدن بتن، به صورت حفره های کوچک باقی می مانند.

مهم ترین ویژگی هواسازی کنترل شده، ایجاد شبکه ای از حفره های ریز با فاصله مناسب است؛ شبکه ای که می تواند فشارهای داخلی ناشی از یخ زدن آب موجود در منافذ بتن را کاهش دهد.

تفاوت هوای هوازایی شده و هوای محبوس در بتن

وجود هوا در بتن همیشه به معنای هوازایی موثر نیست. از نظر تکنولوژی بتن، دو نوع اصلی حفره هوا باید از یکدیگر تفکیک شوند.

ویژگی هوای هوازایی شده (Entrained Air) هوای محبوس (Entrapped Air)
نحوه تشکیل به صورت کنترل شده با کمک افزودنی هواساز عمدتا در نتیجه اختلاط و تراکم ناکافی
اندازه حفره ها معمولا کوچک تر و ریزتر غالبا بزرگ تر و نامنظم تر
توزیع نسبتا یکنواخت در خمیر سیمان غیرکنترل شده
تاثیر بر دوام در برابر یخ زدگی در صورت داشتن ساختار مناسب، مثبت معمولا فاقد کارایی حفاظتی موثر
اثر بر مقاومت افزایش مقدار هوا می تواند مقاومت را کاهش دهد حفره های ناخواسته نیز بر مقاومت اثر منفی دارند

بنابراین، هدف از استفاده از افزودنی هواساز صرفا افزایش درصد هوای بتن نیست؛ بلکه ایجاد یک سامانه حبابی مناسب برای شرایط بهره برداری سازه است.

هواساز چگونه مقاومت بتن را در برابر یخ زدگی افزایش می دهد؟

آب موجود در منافذ بتن، در شرایط مناسب ممکن است با کاهش دما منجمد شود. تشکیل یخ و جابه جایی رطوبت در شبکه منافذ، فشارهای داخلی ایجاد می کند.

هنگامی که این فشارها از ظرفیت مقاومت خمیر سیمان فراتر روند، آسیب هایی مانند ترک های ریز داخلی، تخریب تدریجی و پوسته شدن سطح بتن رخ می دهد.

افزودنی هواساز با ایجاد حباب های ریز و پراکنده، فضاهایی برای کاهش فشارهای ناشی از انجماد آب فراهم می کند.

برای عملکرد موثر این سامانه، سه ویژگی اهمیت ویژه دارند:

  1. اندازه حباب ها: حباب های ریز و مناسب، در مقایسه با تعداد محدودی حفره بزرگ، عملکرد حفاظتی بهتری ایجاد می کنند.

  2. فاصله حباب ها: هرچه مسیر حرکت آب از منافذ خمیر سیمان تا حفره هوایی مناسب کوتاه تر باشد، امکان کاهش فشارهای مخرب افزایش می یابد.

  3. توزیع حباب ها: توزیع مناسب هوا در خمیر سیمان، امکان حفاظت یکنواخت تر از ساختار بتن را فراهم می کند.

یکی از شاخص های مهندسی برای بررسی کیفیت ساختار حبابی، ضریب فاصله حباب ها (Spacing Factor) است. در برخی راهنماهای فنی، مقدار حدود ۰٫۲۰ میلی متر یا کمتر برای این شاخص به عنوان معیاری متداول در ارزیابی بتن مقاوم در برابر یخ زدگی مطرح شده است.

البته این شاخص باید همراه با سایر ویژگی های بتن و الزامات پروژه ارزیابی شود.

مزایای استفاده از افزودنی هواساز بتن

۱. افزایش دوام در برابر چرخه های یخ زدگی و ذوب

مهم ترین کاربرد هواساز، افزایش مقاومت بتن در برابر آسیب های ناشی از انجماد و ذوب مکرر است.

این ویژگی در سازه هایی که به طور متناوب خیس می شوند و در معرض دمای زیر صفر قرار می گیرند، اهمیت بیشتری دارد.

۲. کاهش خطر پوسته شدن ناشی از نمک های یخ زدا

در روسازی ها و عرشه پل ها، استفاده از نمک های یخ زدا می تواند شرایط تخریب سطح بتن را تشدید کند.

سامانه هوازایی مناسب، در کنار نسبت آب به مواد سیمانی کنترل شده، طرح اختلاط مناسب، پرداخت اصولی و عمل آوری صحیح، به کاهش خطر پوسته شدگی ناشی از نمک ها کمک می کند.

۳. بهبود کارایی بتن تازه

حباب های ریز هوا می توانند حرکت نسبی اجزای مخلوط بتن را تسهیل کرده و در برخی طرح های اختلاط، کارایی بتن تازه را افزایش دهند.

این تاثیر ممکن است به بهبود قابلیت جای دهی بتن، به ویژه در مخلوط های کم سیمان یا دارای سنگدانه های با دانه بندی خاص، کمک کند.

۴. کاهش آب انداختگی و جداشدگی در برخی مخلوط ها

هوازایی کنترل شده می تواند در برخی شرایط، تمایل مخلوط به آب انداختگی و جداشدگی را کاهش دهد.

با این حال، مقدار این تاثیر به دانه بندی سنگدانه ها، مقدار خمیر سیمان، نسبت آب به مواد سیمانی و سایر اجزای طرح اختلاط وابسته است.

نکته فنی: هواساز جایگزین افزودنی آب بند نیست و افزایش مقدار هوا لزوما به معنای کاهش نفوذپذیری بتن در برابر آب یا یون کلرید نخواهد بود.

معایب و محدودیت های هواساز بتن

استفاده از هواساز، در کنار مزایای دوام، محدودیت هایی دارد که باید هنگام طراحی مخلوط در نظر گرفته شوند.

کاهش مقاومت فشاری در صورت افزایش هوای بتن

افزایش حجم هوا به معنای افزایش حجم حفره های موجود در بتن سخت شده است. در نتیجه، اگر سایر عوامل ثابت باشند، افزایش مقدار هوا معمولا باعث کاهش مقاومت فشاری می شود.

بر اساس گزارش فنی FHWA، افزایش هر یک واحد درصد هوای بتن می تواند به طور تقریبی موجب کاهش ۳ تا ۵ درصدی مقاومت فشاری ۲۸ روزه شود.

این مقدار یک قاعده تجربی است و نباید برای پیش بینی دقیق مقاومت تمام طرح های اختلاط استفاده شود.

به همین دلیل، افزایش دوام در برابر یخ زدگی باید هم زمان با تامین مقاومت مشخصه مورد نیاز سازه بررسی شود.

محدودیت در کف های دارای پرداخت سخت

در دال ها و کف های داخلی که با ماله فولادی پرداخت سخت می شوند، وجود مقدار زیاد هوا می تواند خطر ایجاد تاول، لایه لایه شدن و جداشدگی سطحی را افزایش دهد.

بنابراین استفاده از هواساز برای همه کف های بتنی توصیه نمی شود و باید شرایط بهره برداری و نوع پرداخت نهایی بررسی شود.

حساسیت به شرایط تولید و اجرا

مقدار هوای ایجادشده با افزودنی هواساز ممکن است تحت تاثیر نوع سیمان، مواد مکمل سیمانی، سایر افزودنی ها، شرایط اختلاط، حمل، پمپاژ و تراکم قرار گیرد.

ازاین رو، مقدار مصرف افزودنی نباید فقط براساس تجربه یک پروژه دیگر تعیین شود.

مقدار هوای مناسب در بتن چقدر است؟

یکی از مهم ترین پرسش های مهندسان، تعیین درصد هوای مورد نیاز بتن در شرایط محیطی مختلف است.

برای بسیاری از بتن های معمولی در معرض یخ زدگی و ذوب، مقدار هوای کل در محدوده تقریبی ۵ تا ۷ درصد حجمی مشاهده می شود.

با این حال، این محدوده یک دستور ثابت برای تمام طرح های اختلاط نیست.

مقدار هوای هدف باید با در نظر گرفتن موارد زیر تعیین شود:

  • شدت مواجهه بتن با یخ زدگی و ذوب

  • احتمال تماس با نمک های یخ زدا

  • حداکثر اندازه اسمی سنگدانه

  • الزامات مقاومت فشاری و دوام

  • استانداردها و مشخصات فنی پروژه

  • ویژگی های ساختار حبابی مورد انتظار

برای نمونه، در بتن های دارای سنگدانه با اندازه اسمی بزرگ تر، ممکن است درصد هوای کل مورد نیاز با بتن های دارای سنگدانه ریزتر متفاوت باشد.

همچنین درصد هوای اندازه گیری شده در بتن تازه به تنهایی نشان دهنده مناسب بودن فاصله و توزیع حباب ها نیست.

بنابراین تعیین هوای هدف باید بخشی از فرایند طراحی مخلوط باشد، نه یک تصمیم مستقل در کارگاه.

مقدار مصرف افزودنی هواساز بتن چگونه تعیین می شود؟

مقدار مصرف یا دوز افزودنی هواساز، با درصد هوای نهایی بتن تفاوت دارد.

درصد هوا بیانگر سهم حجمی هوا در مخلوط بتن است؛ در حالی که دوز افزودنی مقدار ماده شیمیایی مصرفی برای دستیابی به آن ساختار هوایی محسوب می شود.

مقدار مصرف هواساز ممکن است در محصولات مختلف بر حسب درصد وزن مواد سیمانی یا مقدار محصول به ازای حجم مشخص بتن بیان شود.

از آنجا که غلظت و ترکیب محصولات متفاوت است، نمی توان یک دوز ثابت را برای تمام افزودنی های هواساز تعیین کرد.

مراحل تعیین مقدار مصرف در طرح اختلاط

مرحله اول: بررسی مشخصات فنی محصول

محدوده مصرف اولیه باید از برگه اطلاعات فنی معتبر تولیدکننده استخراج شود.

مرحله دوم: تعیین مقدار هوای هدف

مقدار هوای مورد نیاز براساس شرایط محیطی، نوع سازه، اندازه سنگدانه و مشخصات فنی پروژه تعیین می شود.

مرحله سوم: انجام آزمایش های مقدماتی

چند طرح اختلاط آزمایشی با مصالح واقعی پروژه و دوزهای مختلف افزودنی ساخته می شود تا رابطه مقدار مصرف و هوای ایجادشده مشخص شود.

مرحله چهارم: کنترل مشخصات بتن تازه

در هر آزمایش، علاوه بر درصد هوا، کارایی، دما، وزن مخصوص و سایر ویژگی های مورد نیاز بتن تازه کنترل می شود.

مرحله پنجم: ارزیابی بتن سخت شده

مقاومت فشاری و در پروژه های حساس، دوام و کیفیت سامانه حبابی بررسی می شود.

مرحله ششم: تایید مقدار مصرف نهایی

دوز نهایی باید به گونه ای انتخاب شود که هم مقدار و ساختار هوای مورد نیاز تامین شود و هم مشخصات مقاومتی و اجرایی بتن در محدوده قابل قبول قرار گیرند.

در پروژه هایی که بتن پمپاژ می شود، بررسی تغییرات مقدار هوا پیش و پس از پمپاژ نیز اهمیت دارد.

عوامل موثر بر عملکرد و پایداری هواساز

عامل تاثیر احتمالی بر هوازایی
نوع و نرمی سیمان می تواند مقدار افزودنی لازم برای دستیابی به هوای هدف را تغییر دهد.
مواد مکمل سیمانی به ویژه ویژگی های کربن نسوخته در خاکستر بادی می تواند بر جذب افزودنی و پایداری هوا اثر بگذارد.
دانه بندی سنگدانه بر تشکیل و پایداری ساختار حباب ها تاثیر دارد.
دمای بتن می تواند رفتار افزودنی و مقدار هوای ایجادشده را تغییر دهد.
زمان و روش اختلاط بر تشکیل، توزیع و پایداری حباب ها اثرگذار است.
حمل و پمپاژ ممکن است مقدار هوا و مشخصات سامانه حبابی را تغییر دهد.
تراکم و ویبراسیون تراکم نامناسب می تواند باعث ایجاد حفره های ناخواسته یا تغییر در مقدار هوای نهایی شود.
سایر افزودنی های شیمیایی می توانند بر مقدار، پایداری و توزیع حباب های هوا تاثیر بگذارند.

سازگاری هواساز با فوق روان کننده بتن

در بسیاری از پروژه ها، هواساز همراه با فوق روان کننده ها، از جمله محصولات پایه پلی کربوکسیلات اتر (PCE)، استفاده می شود.

برخی ترکیبات فوق روان کننده ممکن است رفتار هوازایی داشته باشند یا در برهم کنش با افزودنی هواساز، توزیع و پایداری حباب ها را تغییر دهند.

به همین دلیل، سازگاری این افزودنی ها باید با آزمایش روی طرح اختلاط واقعی بررسی شود.

صرف سازگار بودن هر افزودنی با سیمان، تضمین کننده سازگاری ترکیب دو افزودنی با یکدیگر نیست.

برای آشنایی بیشتر با عملکرد خانواده های مختلف افزودنی، می توانید بخش افزودنی های بتن در عامر بتن را بررسی کنید.

استانداردهای هواساز بتن و روش های کنترل کیفیت

کنترل کیفیت بتن هوازایی شده باید از مرحله انتخاب افزودنی تا ساخت، حمل و اجرای بتن ادامه پیدا کند.

مهم ترین استانداردهای مورد استفاده عبارت اند از:

استاندارد کاربرد
ASTM C260/C260M تعیین الزامات و مشخصات افزودنی های هواساز بتن
ASTM C233/C233M ارزیابی عملکرد افزودنی های هواساز
ASTM C231/C231M اندازه گیری مقدار هوای بتن تازه با روش فشاری
ASTM C173/C173M اندازه گیری مقدار هوای بتن تازه با روش حجمی
ASTM C457/C457M بررسی میکروسکوپی پارامترهای ساختار حفره های هوا در بتن سخت شده

آزمایش تعیین درصد هوای بتن تازه

آزمایش ASTM C231 با استفاده از دستگاه فشارسنج هوا برای بتن هایی با سنگدانه های مناسب این روش انجام می شود.

برای بتن هایی که سنگدانه های متخلخل یا شرایط نامناسب برای روش فشاری دارند، روش حجمی ASTM C173 می تواند کاربرد داشته باشد.

نکته مهم این است که این آزمایش ها مقدار هوای کل را نشان می دهند، نه کیفیت کامل توزیع حباب ها.

بررسی ساختار حبابی بتن سخت شده

برای ارزیابی دقیق تر سامانه حبابی، استاندارد ASTM C457 کاربرد دارد.

این روش امکان بررسی شاخص هایی مانند مقدار هوا، سطح مخصوص حفره ها و ضریب فاصله حباب ها را فراهم می کند.

در پروژه های حساس به دوام، اندازه گیری درصد هوای بتن تازه باید با ارزیابی های تکمیلی مورد نیاز پروژه همراه باشد.

کاربردهای افزودنی هواساز در پروژه های عمرانی

استفاده از بتن هوازایی شده بیشتر در سازه هایی مطرح است که در دوران بهره برداری در معرض رطوبت و یخ زدگی قرار دارند.

روسازی های بتنی و راه ها: برای افزایش دوام در برابر چرخه های انجماد و ذوب و کاهش خطر پوسته شدگی ناشی از نمک های یخ زدا.

پل ها و عرشه های بتنی: برای بخش هایی از سازه که در معرض رطوبت، سرما و شرایط محیطی شدید قرار می گیرند.

جدول ها و قطعات پیش ساخته: برای افزایش دوام قطعات در محیط های سردسیر، در صورت تایید مشخصات طرح اختلاط.

کانال ها و سازه های هیدرولیکی: در قسمت هایی که به صورت متناوب خیس می شوند و امکان یخ زدگی وجود دارد.

محوطه های بتنی بیرونی: به ویژه سطوحی که با آب و نمک های یخ زدا در تماس هستند.

البته قرار گرفتن پروژه در منطقه سردسیر، به تنهایی دلیل کافی برای انتخاب یک دوز مشخص هواساز نیست. میزان اشباع بتن، شرایط تماس با رطوبت و الزامات بهره برداری نیز باید بررسی شوند.

آیا هواساز بتن همان ضدیخ بتن است؟

خیر. این دو گروه افزودنی عملکرد متفاوتی دارند.

افزودنی هواساز با ایجاد سامانه ای از حباب های ریز، به افزایش دوام بتن سخت شده در برابر چرخه های یخ زدگی و ذوب کمک می کند.

در مقابل، افزودنی هایی که در بتن ریزی هوای سرد برای تسریع گیرش یا رشد مقاومت اولیه استفاده می شوند، با هدف مدیریت رفتار بتن در سنین اولیه انتخاب می شوند.

هواساز مانع یخ زدن آب بتن تازه نمی شود و جایگزین تمهیدات حفاظت حرارتی، کنترل دما و عمل آوری در هوای سرد نیست.

برای بررسی این موضوع می توانید مقاله عمل آوری بتن در هوای سرد را نیز مطالعه کنید.

اشتباهات رایج هنگام استفاده از افزودنی هواساز

یکی از مهم ترین عوامل کاهش عملکرد هواساز، انتخاب مقدار مصرف بدون انجام آزمایش مقدماتی است.

خطاهای رایج دیگر عبارت اند از:

  1. استفاده از دوز ثابت در تمام پروژه ها: حتی با یک محصول یکسان، تغییر نوع سیمان یا سایر مصالح ممکن است مقدار هوا را تغییر دهد.

  2. توجه صرف به درصد هوا: دو طرح اختلاط با درصد هوای یکسان لزوما ساختار حبابی و دوام یکسانی ندارند.

  3. نادیده گرفتن مقاومت فشاری: افزایش بیش از نیاز هوا می تواند مقاومت بتن را کاهش دهد.

  4. عدم بررسی سازگاری افزودنی ها: ترکیب هواساز با فوق روان کننده یا سایر افزودنی ها ممکن است رفتار متفاوتی ایجاد کند.

  5. کنترل نکردن هوا در شرایط واقعی اجرا: مقدار هوای آزمایشگاهی ممکن است با بتن تولیدشده و اجراشده در کارگاه متفاوت باشد.

  6. استفاده از هواساز برای حل تمام مشکلات دوام: این افزودنی جایگزین کنترل نسبت آب به مواد سیمانی، انتخاب سنگدانه مناسب و عمل آوری صحیح نیست.

جمع بندی؛ انتخاب هواساز باید بر اساس عملکرد بتن باشد

افزودنی هواساز بتن یکی از روش های موثر برای افزایش دوام بتن در برابر چرخه های یخ زدگی و ذوب است. با این حال، دستیابی به عملکرد مطلوب به نوع محصول، مقدار مصرف، مشخصات مصالح و کیفیت اجرای بتن وابسته است.

در یک طرح اختلاط مهندسی شده، هدف صرفا افزایش درصد هوا نیست؛ بلکه باید میان دوام، مقاومت فشاری، کارایی و سایر مشخصات مورد نیاز بتن تعادل برقرار شود.

راه‌های ارتباطی

شماره واتساپ: 09020072003

اینستاگرام: amerbtn@

دفتر اراک

اراک، خیابان قدوسی، روبروی هتل زاگرس، ساختمان مهندسی سامان

شماره تماس:32233550-086

شماره واتساپ: 09020072003

ساعات کاری

شنبه الی چهارشنبه
8:00 الی 14:00
16:30 الی 19:30

پنجشنبه
8:00 الی 14:00

  • اراک، خیابان قدوسی، روبروی هتل زاگرس، ساختمان مهندسی سامان